francais

Meer weten?

Algemeen
Opiaten en liefde
Cocaïne en vechten
Amfetaminen en vluchten
Nicotine en voedsel
Benzodiazepines en slaap
In de oude hersenen
Emoties
Besliscentrum
Leren
Beloning
Gedrag
Endocrinologie
Inwendige klokken
Genen
Stress
Korte termijn effecten
Lange termijn effecten
Effecten tussen systemen
Leeftijd en geslacht

• Verslavende drugs als neurotransmitters
• Verslavende drugs en de hersenen
• Verslavende drugs en drives
• Wat is verslaving?
• De ontwikkeling van emotionele systemen

Verslavende drugs als neurotransmitters
Zijn drugs neurotransmitters? In welke hersenstructuren?

Tussen 1975 en 1980 kwamen de eerste berichten binnen, dat hersenen hun eigen drugs maken. Het riep de vragen op of drugs neurotransmitters zijn en wat de functie is van de hersenstructuren waarin drugs aangrijpen. Op deze website beperk ik me tot de belangrijkste stoffen, die gelden als verslavend. Deze zijn in te delen in 5 groepen: opiaten (heroïne, opium, morfine, methadon), cocaïne, amfetaminen, nicotine en benzodiazepines. Alcohol is een complexe stof is, waarvan de werking waarschijnlijk een combinatie is van de andere stoffen. Zijn deze stoffen zijn neurotransmitters? Er is een korte manier deze vraag bevestigend te beantwoorden. Bekend is dat deze drugs inwerken in het besliscentrum in de hersenen. In dit centrum worden ook seks, voedsel, kortom de basis-drives gereguleerd. Nu zijn er twee mogelijkheden. Ze werken náást de gewone processen die in dit centrum worden gereguleerd of ze werken ín de structuren van deze basis-drives. In dit laatste geval zullen ze gedrag dat te maken heeft met deze drives beïnvloeden. Als je kijkt hoe drugs op de langere termijn werken en met name naar wat er gebeurt bij het staken van gebruik (naast het optreden van onthoudingsverschijnselen), dan zie je inderdaad dat ze belangrijke bestaande systemen beïnvloeden. Dus werken ze als neurotransmitter ín deze structuren. Ook valt op dat ze verschíllende drivegebieden beïnvloeden.

Middel	langetermijn effect	drivesystemen
Opiaten	impotentie die hersteld na staken gebruik	invloed op seksualiteit, voortplanting
Nicotine	neiging tot dikker worden na staken gebruik	voeding
Cocaïne	agressief worden na staken	vechten
Amfetaminen	vermindering spieren	vluchten
Slaapmiddelen	invloed op slaapgedrag	slaap

In mijn onderzoek heb ik een langere weg gevolgd door zo veel mogelijk ‘harde’ gegevens over de effecten van de drugs uit uiteenlopende hoek bijeen te zetten en deze als elementen te passen in een model. Deze gegevens staan met verwijzing naar de relevante onderzoeken voor de opiaten in M. Brandes ‘Een verklaringsmodel voor verslaving aan opiaten’. Deze langere weg heeft een schat aan informatie opgeleverd over hoe het proces van verslaving verloopt en daarmee over hoe de gewone hersenen functioneren.

Verslavende drugs en de hersenen
Wat leren drugs ons over de hersenen?

Drugs werken in de oudste hersengedeeltes van het brein (the olfactory brain), het reptielenbrein en het limbisch systeem, gedeeltes die wij delen met dieren. Hier bevindt zich de bron voor, met een ouderwetse term, het driftleven; de ‘drive-systems’. Men spreekt wel over het motivationeel systeem; van hier uit wordt het gedrag gestuurd. Van de processen in deze hersengebieden is nog weinig bekend. Psychologen noemen het een black box. Deze black box laat zich echter kennen in de werking van drugs. Doordat drugs deze systemen als het ware 'kapen', is het mogelijk deze processen te bestuderen in een eenvoudiger vorm dan de gewone complexiteit waarbinnen deze processen zich afspelen. Verslavende drugs zetten gekoppelde processen in werking die uitgaan van deze diepgelegen hersenen. Bij de verschillende drugs zijn vooral de volgende verschijnselen en bijbehorende processen opgevallen.

leveren een volgend schema van deze belangrijke neurale circuits op. Deze processen herhalen zich in een door interne klokken bepaalde cadans.

Drie processen verdienen extra toelichting.
1. Weging belang actie in het besliscentrum.

Verslavende drugs en drives
Verschillende drugs in verschillende "carillons"

drug	drug en drive	drive
	Opiaten en voortplanting, liefde Gegevens waaruit dit verband o.a. is afgeleid Uit gegevens als het effect impotentie, het verloop van het verslavingsproces, de intens prettige gevoelens, zoals bij een orgasme, maar ook uit een veelheid aan allerlei andere gegevens die een relatie tussen opiaten en seksualiteit laat zien, is de conclusie getrokken dat opiaten in het drivesysteem voortplanting een centrale functie vervullen Belang systeem Het systeem wordt door het lichaam zeer belangrijk geacht. Dit valt af te leiden uit de analgetische eigenschappen, die in de vorm van morfine al eeuwen worden toegepast bij pijnbestrijding. Verder uit de sterke eufore gevoelens die het oproept en de sterke negatieve gevoelens bij plotselinge onthouding van de stof. Bij de mens als groepsdier met een mogelijkheid tot het aangaan van monogame banden zijn de opioide systemen waarschijnlijk betrokken bij de onderlinge binding tussen mensen (via het activeren van stoffen als oxyticine en vasopressine), zowel van belang voor de voortplanting (partnerbinding en moeder-kindbinding) als voor het ontstaan van groepsbanden. Veel mensen beleven deze groepsbanden via de godsdienst. Dat opiaten godsdienstig getinte ervaringen kunnen opwekken is door Th. Dalrymple duidelijk gemaakt. Bij dieren is aangetoond dat de (genetisch bepaalde) duur van een seksuele binding wordt gereguleerd door b-endorfines Op letten Het is waarschijnlijk dat de gevoeligheid voor opiaten en met name de bindingen die opiaten leggen, verschillen naar gelang de leeftijd. Duidelijk is dat de omgeving waarin wordt gebruikt erg belangrijk is vanwege de bindende eigenschappen van de stoffen (dit noemt men de incentive sensitization)
	Nicotine en voedsel Gegevens waaruit dit verband o.a. is afgeleid Het is al vrij lang bekend dat bij staken van nicotinegebruik vaak optreedt dat mensen tijdelijk wat kilo’s aankomen. Recent is een rapport verschenen met de veelzeggende titel ‘Kilo’s die in rook opgaan’, bij roken heeft men minder behoefte aan eten, bij stoppen gedurende een langere periode juist meer. Daarnaast zijn er recent geneesmiddelen ontwikkeld (o.a. rimonabant) die mogelijk kunnen worden gebruikt bij de bestrijding van zowel nicotineafhankelijkheid als bij obesitas (vetzucht) Op letten Gebruik kan leiden tot langdurige (waarschijnlijk vooral endocriene) aanpassingen en mogelijk tot effecten op het nageslacht
	Cocaïne en naar buitengericht zijn, vechten Gegevens waaruit dit verband o.a. is afgeleid Handboeken verslaving geven aan dat cocaïne nog al eens leidt tot een verandering van de persoonlijkheid in een agressievere richting. Verder: een nieuwsgierige rat (van een bepaald soort) reageert anders op cocaïne dan een niet-nieuwsgierige (van dezelfde soort); de vrouwtjes reageren anders dan de mannetjes Belang systeem Het voor cocaïnegevoelige systeem wordt door het lichaam van groot belang geacht. Cocaïne is lokaal pijnonderdrukkend. Net als bij opiaten lijkt het bij een systeem te behoren waaraan prioriteit moet worden gegeven boven lichaamsbehoud. Het leidt tot euforische gevoelens door een gevoel dat men alles aan kan. Voor de mens lijken cocaïnegevoelige structuren te maken hebben met overmoed, risiconemen, zelfoverschatting. Ook wel het zich verbinden met anderen rond symbolen. Het doet denken aan helden die zich opofferen voor de stam Op letten de vorm die deze drive aanneemt, kent een genetische variatie binnen de soort. Dit leidt tot eigenschappen, waarvan niet wordt onderkend dat ze behoren bij een basisdrivesysteem. Door de individuele verschillen is het lastig te beoordelen of sprake is van bij het karakter horend gedrag of dat er een persoonlijkheidsverandering is opgetreden. De betrokkene zelf onderkent de verslaving daarom soms niet. Cocaïne heeft, net als de opiaten, de eigenschappen van binding aan de omgeving
	Amfetaminen en vluchten Gegevens waaruit dit verband o.a. is afgeleid Het verband is meer indirect afgeleid dan bij de hiervoor besproken drugs. De werking van amfetaminen lijkt op die van cocaïne, maar is toch anders; dat hier mogelijk sprake is van de flight-receptoren is een logische afleiding. Bij de mens Het lijkt te worden gebruikt bij meer individueel gericht type sport dan cocaïne Op letten Amfetaminen worden in de vorm van ritalin wel voorgeschreven bij grote onrust; mogelijk werken dezelfde genen, die leiden tot deze onrust bij (sommige) vrouwen en meisjes tot overmatige vermoeidheid, mogelijk ten gevolge van angst
	Benzodiazepines en slapen Gegevens waaruit dit verband o.a. is afgeleid Het lijkt logisch dat slaapmiddelen te maken hebben met slapen. Hoewel de functie van slapen nog niet bekend is en het niet gebruikelijk is dit een drive te noemen, vertoont het wel de kenmerken en wordt daarom door slaap-onderzoekers ook als drive beschouwd

De drugs werken in het besliscentrum in de hersenen. Vanuit dit centrum kan worden bepaald welk gedrag op een bepaald moment in een bepaalde situatie het meest adekwaat is. De verschillende drugs lijken in dit centrum te werken als schakelstoffen tussen de systemen die zij vertegenwoordigen. Ze leggen contact met de inwendige klokken en kalenders en hebben ook een eigen waarde en hiërarchie. Naar de afwegingen binnen het besliscentrum is nog weinig onderzoek gedaan met behulp van drugs. Dat opiaten en cocaïne pijn kunnen onderdrukken wijst erop dat het lichaam de systemen ‘voortplanting’ resp. ‘antwoord geven op gevaar’ belangrijker vindt dan het intactblijven van het lichaam.

Opvallend is verder dat vrijwel alle verslavende stoffen kunnen worden gerelateerd aan alle drive-systemen.

Dieren hebben dezelfde drive-systemen. Kunnen alle dieren net zo goed als mensen verslaafd kunnen raken aan dezelfde stoffen? Waarschijnlijk is dat alle soorten een set van receptoren hebben die gevoelig zijn voor deze stoffen, zij het dat deze meer of minder ontwikkeld zijn. Specifieke genetische soort-kenmerken worden zichtbaar in het verslavingspatroon en verslavingsgevoeligheid.

Wat is verslaving?
Gewoon en ongewoon in het verslavingsproces

Aan het ongewone leert men dus het gewone kennen. Omgekeerd geldt, als men het gewone kent, begrijpt men beter wat ongewoon is.
Ten grondslag aan verslaving liggen gewone noodzakelijke mechanismen voor ons leven bestaande uit sterk dwingende systemen. Deze mechanismen zijn dwingend met de bedoeling ons en onze soort te laten voortbestaan. Verslavende stoffen zijn verslavend, omdat ze in deze mechanismen terecht komen, en door het lichaam worden opgevat als hun natuurlijke neurotransmitter-equivalent.
Verslaving aan drugs is daarom nog niet gewoon: het is niet functioneel voor het voortbestaan, het heeft niet de toets van een lange evolutionaire ontwikkeling doorstaan. De massale verspreiding van deze bij toeval ontdekte werkzame stoffen is nog maar van zeer kort geleden. Voor opiaten en cocaïne, pas zo’n 30 jaar oud.

Regelmatig gebruik van verslavende drugs intervenieert met de gewone lichaamsprocessen, waarbij deze of identiek werkende stoffen worden aangemaakt. Het meest onschuldige is wanneer de natuurlijke aanmaak tijdelijk wordt gestaakt en de stoffen in adekate hoeveelheden in de hersenen terecht komen. Dan is het vergelijkbaar met de situatie dat iemand medicijn-hormonen slikt en de natuurlijke aanmaak ervan door het lichaam worden gestaakt. Deze taak wordt doorgaans weer hervat door het lichaam wanneer geen hormoon-medicijnen meer worden ingenomen.


Maar, minder gewoon, is dat de middelen kunnen worden genomen
· op een verkeerd moment en/of in de verkeerde doses
Het lichaam krijgt dan een verkeerd signaal, bij voorbeeld van opiaten het signaal ‘goh een leuke partner’ en vormt een op verliefdheid lijkende binding met elementen uit de omgeving, b.v. een criminele setting. Of het lichaam krijgt bij nicotine het signaal ‘er is meer dan voldoende eten voor energieke daden’, op den duur raakt het ingesteld op een grotere voedseltoevoer. Of bij cocaïne, je hoeft er niets voor te doen om je de held te voelen.
· ter verdringing van de gewone processen
Een stap verder is dan weer dat de gewone processen worden vervangen door de middelen. Er ontstaat een binding louter aan het middel. Wanneer men het middel mist, treden onthoudingsprocessen in werking die eigenlijk bedoeld zijn eraan te herinneren dat we de dwingende systemen moeten gehoorzamen. Zolang we de middelen gebruiken kan een systeem werken zonder de bijpassende activiteit: met amfetaminen hoef je niet te vluchten als je (in stress situaties) onrust voelt. Het lichaam past zich zelfs door middel van spierontwikkeling aan aan mogelijke toekomstige situaties waarin je hard moet vluchten. Je krijgt een zekere kick alsof je adekwaat vlucht. Maar als je daarna stopt met gebruik en gedrag, kan je het lichaam niet meer geven waar het op is ingesteld geraakt.
· verschuiving tussen lichaamssystemen
De bovengenoemde drives zijn allemaal millennialang noodzakelijk geweest voor het eigen leven en het voortbestaan van de soort. Afhankelijk van de omgevingsmogelijkheden kreeg daarbinnen de ene drive soms wat meer ruimte dan de andere, zo zijn de bonobo’s veel met liefde bezig en de chimpansees met vechten. Aangezien de middelen als een soort switch werken, kan het ene systeem het andere uitschakelen, nooit permanent maar wel tijdelijk. Als het ene systeem niet goed functioneert, b.v. iemand heeft zijn partner verloren, dan kan men het verdriet via veel eten (het voedingssysteem bezig houden) wegduwen. Meestal is dit niet functioneel, aangezien wij niet zijn ingesteld op dergelijke verschuivingen. Op de lange duur kan de verhouding tussen de systemen verschuiven.
· door mensen met ongewone hersenen
Sommige mensen lijken baat te hebben bij specifieke stoffen, wanneer de gewone processen niet optimaal werken. Zo gaan opiaten psychoses tegen. Dit verklaart waarom mensen die aanleg hebben om psychoses te ontwikkelen deze middelen soms als zelfmedicatie gebruiken. Te grote onrust of juist angst wordt bestreden met ritalin, een soort amfetamine.

Omstandigheden die verslaving in de hand werken

Verslaving is een langetermijnproces. Ook al kun je snel verslaafd raken, de verslaving blijft lang in het lichaam bestaan. Het kan zijn in de vorm van stimuli die de zucht en de emoties die daarbij horen kunnen oproepen en/of door veranderd functioneren van endocriene processen. Het vraagt tijd om deze aanpassingen weer terug te draaien. Soms blijkt dit ondanks serieuze en verwoede pogingen helemaal niet meer te lukken. Als regelmatig nicotinegebruik heeft geleid tot een aanleg om dikker te worden dan de gebruiker aanvankelijk was, dan kost dat enige tijd voor het lichaam hiervan te herstellen bij het staken van het gebruik. De ervaring is dat het zo’n 6 maanden kost. Ook de onthoudingsverschijnselen van opiaten, die je kunt vergelijken met de eerste fase in liefdesverdriet, en het vervolg in de vorm van craving, kunnen worden gezien als een proces naar een nieuwe aanpassing. Zoals vaak bij verslaving verlopen deze processen grotendeels onbewust voor de gebruiker via aanpassingen van het zenuwstelsel. Ieder type drug kent zijn eigen herstelperiode. Voor de hand ligt dat intensiever gebruik leidt tot moeilijker staken. Stress werkt het druggebruik in de hand; de drugs lijken afleiding te geven. Ze leiden tijdelijk de aandacht af van wat de stress veroorzaakt.

Bij bepaalde condities ontstaat verslaving minder snel. Bij voorbeeld als de systemen op natuurlijke wijze in de aanmaak van de stoffen voorzien, doordat iemand voldoende betekenisvolle beelden in zijn hoofd en/of zijn omgeving heeft om deze stoffen te opwekken. Dit is een verklaring voor de observatie dat van de vele Vietnamsoldaten die in Vietnam heroïne gebruikten, er maar zeer weinig verslaafd raakten. Deze soldaten hadden waarschijnlijk een goede binding met huis, hun geliefde of moeders. De switch van omgeving (richting een prettige) bij opiaten helpt van de verslaving af te komen, zoals mij gebleken is uit interviews met zelf-afgekickte heroïneverslaafden.

Loskomen van de verslaving

Van een verslaving loskomen is niet makkelijk en soms onmogelijk. Te nadrukkelijk eraan werken biedt vaak geen oplossing. Bij verschillende middelen en personen kunnen verschillende strategieën nodig zijn, zoals uit het voorgaande zal zijn gebleken. Herstel van natuurlijk gedrag is de uiteindelijke sleutel. Daartoe behoort ook om de inwendige klokken zoveel mogelijk op een natuurlijke wijze herstellen.

De ontwikkeling van emotionele systemen

Voor het bestaan en voortbestaan van de soort staan de drivesystemen en hun wijze van ontwikkelen in relatie met de buitenwereld centraal. Soorten hebben verschillende systemen hiervoor ontwikkeld die zijn vastgelegd in genen. Binnen soorten ontwikkelen individuen eigen variaties van deze systemen. Per individu volgen we deels een vastgelegd patroon; daarnaast kunnen er verschillen ontstaan onder invloed van ervaringen en bij mensen het vermogen zelf bewust of onbewust allerlei variaties te verzinnen. Je ziet dat alle systemen bij mensen een vermogen hebben zich tijdens het leven aan te passen. Soms worden de aanpassingen aan het nageslacht doorgegeven middels een aan-uitsysteem van onze genen (epigenese). Met behulp van drugs kunnen we deze processen bestuderen. Het is mijns inziens beslist noodzakelijk dit systematisch te gaan doen, aangezien we veel van deze belangrijke stoffen op ongecontroleerde wijze binnen krijgen. Het is daarom van belang de effecten op onszelf en ons nageslacht in iedere fase van de ontwikkeling (dus zowel in de verschillende ontwikkelingsfasen voor de geboorte als daarna) goed te bestuderen.
Hoewel slapen en eten belangrijke drivesystemen zijn, lijken de drugdrivesystemen opiaten-voortplanting en cocaïne/amfetaminen/vechten en vluchten het sterkst ons emotionele leven te beïnvloeden. Zowel de euforie die deze drugssytemen kennen als de onthoudingsverschijnselen zijn bij deze systemen het meest prominent. Dat liefdessystemen erg belangrijk zijn, daarvan zijn we ons wel bewust. Dat fight en flight ook zo sterk in ons emotionele leven en ons gedrag doorspelen, daarvan lijken we ons minder bewust te zijn. Onderzoek geeft aan dat de aanleg voor meer of minder fight or flight genetisch is bepaald en individueel verschilt. Vrouwen gaan daar echter heel anders mee om; die reageren op gevaar vaker met 'tend and befriend' in plaats van 'fight or flight'.

Over de auteur
Inspiratiebronnen
Verantwoording
Methode
Onderzoeksvoorstellen


Deelt u deze conclusies?
Heeft u aanvullingen?
Contact